CIA đứng sau vụ việc

Theo các nguồn tin từ báo chí Mỹ như The New York Times và The Wall Street Journal, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã theo dõi sát sao hoạt động của ông Khamenei trong nhiều tháng trước khi diễn ra chiến dịch. Cơ quan này được cho là đã nắm được thông tin về một cuộc họp hiếm hoi quy tụ nhiều lãnh đạo chính trị, quân sự cấp cao của Iran tại một khu phức hợp ở trung tâm Tehran vào sáng 28-2, nơi có sự hiện diện của Lãnh tụ Tối cao.

Thông tin tình báo có "độ chính xác cao" đã được chuyển cho Israel, khiến kế hoạch tấn công ban đầu - dự kiến tiến hành vào ban đêm - được điều chỉnh sang ban ngày để tận dụng "cửa sổ cơ hội chiến lược". Khoảng 6h sáng theo giờ Israel, các tiêm kích xuất kích; đến khoảng 9h40 theo giờ Tehran, tên lửa tầm xa đã đánh trúng khu phức hợp mục tiêu.

Không quân Israel cho biết đã thả hơn 1.200 quả bom xuống các mục tiêu tại Iran trong ngày đầu tiên của chiến dịch. Ngoài khu phức hợp lãnh đạo, các địa điểm quân sự, cơ sở hạt nhân, cơ sở tên lửa và hải quân cũng bị tấn công. Phía Israel khẳng định mục tiêu là "loại bỏ mối đe dọa sống còn" từ Iran, trong khi Mỹ tuyên bố chiến dịch nhằm ngăn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân.

Ngày 1-3, các hãng thông tấn Iran như IRNA, Tasnim và Fars xác nhận ông Khamenei đã qua đời tại văn phòng làm việc khi "đang thực hiện nhiệm vụ". Chính phủ Iran tuyên bố quốc tang 40 ngày.

Đáp trả dữ dội giữa Iran và Israel

Ngay sau các cuộc không kích, Iran phát động một làn sóng tấn công trả đũa bằng tên lửa và máy bay không người lái. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phóng khoảng 1.200-1.300 tên lửa nhằm vào Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông. Các mục tiêu được nêu gồm căn cứ không quân Tel Nof, trụ sở Bộ Tổng tham mưu Israel tại Tel Aviv và nhiều cơ sở quân sự khác. Còi báo động vang lên khắp Israel, trong khi truyền thông nước này cho biết ít nhất 1 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương do các đòn tập kích.

Không chỉ Israel, các căn cứ của Mỹ tại Bahrain, Qatar, UAE, Jordan và Iraq cũng bị nhắm tới. UAE xác nhận một người thiệt mạng và nhiều người bị thương tại Sân bay Quốc tế Zayed ở Abu Dhabi. Qatar cho biết đã đánh chặn thành công 18 tên lửa đạn đạo nhưng vẫn ghi nhận hàng chục người bị thương. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran "không nên tiếp tục trả đũa", nếu không Mỹ sẽ đáp trả bằng "sức mạnh chưa từng được chứng kiến trước đây". Trong khi đó, Iran khẳng định các cuộc tấn công là "phản ứng chính đáng" trước hành động gây hấn của Mỹ và Israel. Giao tranh qua lại vẫn tiếp diễn, với các đợt không kích mới của Israel vào "trung tâm Tehran" và các tuyên bố từ IRGC về "chiến dịch dữ dội nhất trong lịch sử" đang được chuẩn bị.

Lãnh đạo Iran sau khi Lãnh tụ Tối cao qua đời

Theo Hiến pháp Iran, trong trường hợp Lãnh tụ Tối cao qua đời, Hội đồng Chuyên gia có trách nhiệm bầu chọn người kế nhiệm trong thời gian sớm nhất. Trong thời gian chuyển tiếp, một hội đồng ba thành viên gồm Tổng thống đương nhiệm, Chánh án Tòa án Tối cao và một thành viên Hội đồng Giám hộ sẽ tạm thời điều hành đất nước.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố sẽ "không bỏ qua" các cuộc tấn công và nhấn mạnh Iran đã "chuẩn bị cho mọi kịch bản". Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết Mỹ và Israel đã vượt qua "mọi lằn ranh đỏ". Giới phân tích nhận định, việc ông Khamenei thiệt mạng có thể làm thay đổi cấu trúc quyền lực tại Tehran, song khó dẫn tới sự sụp đổ ngay lập tức của hệ thống chính trị. IRGC được cho là sẽ đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển giao quyền lực, đồng thời tiếp tục kiểm soát các chương trình tên lửa và hạt nhân.

Phản ứng của thế giới

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres lên án leo thang quân sự và kêu gọi chấm dứt ngay các hành động thù địch. Tại Hội đồng Bảo an, đại diện Nga cảnh báo nguy cơ xung đột lan rộng, trong khi Trung Quốc kêu gọi tôn trọng chủ quyền Iran và nối lại đối thoại.

Các nước vùng Vịnh như Saudi Arabia, UAE và Qatar lên án các cuộc tấn công vào lãnh thổ của họ, tuyên bố bảo lưu quyền tự vệ. Oman, quốc gia từng làm trung gian cho đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran, bày tỏ thất vọng và kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức. Tại châu Âu, lãnh đạo Pháp, Đức và Anh kêu gọi Iran tìm kiếm giải pháp thông qua đàm phán, đồng thời khẳng định không tham gia vào chiến dịch không kích. Liên minh châu Âu nhấn mạnh ưu tiên bảo vệ dân thường và tuân thủ luật nhân đạo quốc tế.

Trong bối cảnh bất ổn lan rộng, nhiều hãng hàng không quốc tế đã hủy hoặc điều chỉnh các chuyến bay đến và đi từ Trung Đông.

Tác động từ các cuộc tấn công quy mô lớn

Các chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) cho rằng mục tiêu của Mỹ và Israel, từ phá hủy năng lực tên lửa, hải quân, chương trình hạt nhân đến thay đổi chế độ, là "rất tham vọng" và khó đạt được chỉ bằng không kích. Một số nhà phân tích nhận định việc loại bỏ Lãnh tụ Tối cao có thể tạo ra cú sốc chính trị lớn, song không đảm bảo thay đổi căn bản đường lối của Iran. Ngược lại, chiến dịch có thể củng cố vai trò của các nhân vật cứng rắn trong IRGC và làm gia tăng tinh thần đoàn kết nội bộ. Nguy cơ lớn nhất hiện nay là leo thang mất kiểm soát. Việc Iran tấn công các căn cứ Mỹ tại nhiều nước Arab đã kéo các quốc gia này vào thế đối đầu trực tiếp, trong khi Hezbollah và các lực lượng ủy nhiệm khác có thể bị cuốn vào vòng xoáy xung đột.

Giới quan sát cho rằng kịch bản "tuyên bố chiến thắng và quay lại đàm phán" có thể là lối thoát ít tốn kém nhất cho các bên. Tuy nhiên, khi tên lửa vẫn còn bay và các tuyên bố cứng rắn liên tiếp được đưa ra, triển vọng ngoại giao hiện vẫn mong manh. Cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ là một đợt giao tranh quân sự mà còn là phép thử đối với cấu trúc an ninh khu vực Trung Đông. Những gì diễn ra trong những ngày tới sẽ quyết định liệu khu vực có rơi vào một cuộc chiến toàn diện, hay các bên sẽ tìm được lối thoát trước khi mọi thứ vượt khỏi tầm kiểm soát.

AN BÌNH